နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှု၊ ၁၉၉၁–၁၉၉၂

1991–1992

စစ်ဆင်ရေးအသစ်နှင့် အစုလိုက်ထွက်ပြေးမှု

၁၉၉၁–၁၉၉၂ တွင် အာရကန်မြောက်ပိုင်းရှိ ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးသည် အကြီးစားစစ်ဆင်ရေးတစ်ခုကို ထပ်မံခံခဲ့ရသည်။ ဤကာလကို ၂၀၁၇ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုမတိုင်မီ အကြီးဆုံးအစုလိုက်ထွက်ပြေးမှုများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ SLORC ဟုခေါ်သော ဗမာစစ်အစိုးရက မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်နှင့် ရသေ့တောင်အပေါ် ထိန်းချုပ်မှု တိုးမြှင့်ပြီး ရိုဟင်ဂျာလူထုကို ပြင်းထန်သောချိုးဖောက်မှု၊ အတင်းအဓမ္မလုပ်အားပေးမှု၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ နှောင့်ယှက်မှုနှင့် စနစ်တကျဖိနှိပ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။

လူအများက ဤစစ်ဆင်ရေးကို ရိုဟင်ဂျာများကို အာရကန်မှ တွန်းထုတ်သည့် နိုင်ငံတော်မူဝါဒ၏ အဆင့်သစ်ဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ စစ်သားများနှင့် ဒေသအာဏာပိုင်များက ရိုဟင်ဂျာအရပ်သားများကို လမ်း၊ စစ်စခန်းဆောက်လုပ်ခြင်း၊ ပေါ်တာလုပ်ခြင်းနှင့် စစ်တပ်အတွက် အခြားအလေးအပင်လုပ်ငန်းများကို လစာမပေးဘဲ အတင်းအဓမ္မခိုင်းခဲ့သည်။ မိသားစုများသည် မတရားအခွန်ကောက်မှု၊ ပစ္စည်းသိမ်းဆည်းမှု၊ ဖမ်းဆီးမှု၊ ကိုယ်ထိလက်ရောက်ညှဉ်းပန်းမှုနှင့် ဘာသာရေးဖိနှိပ်မှုများကိုလည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဗလီများနှင့် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကို စောင့်ကြည့်ပြီး ရိုဟင်ဂျာတို့၏ သွားလာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်ခဲ့သည်။

ချိုးဖောက်မှုများကြောင့် ကျေးရွာများတွင် ကြီးမားသော ကြောက်ရွံ့မှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရိုဟင်ဂျာအများအပြားသည် မိမိတို့အမိမြေတွင် လုံခြုံမှုမရှိတော့ဟု ခံစားခဲ့ကြသည်။ အမျိုးသမီးများက လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု၊ အမျိုးသားများက ဖမ်းဆီးမှုနှင့် အတင်းအဓမ္မလုပ်အားပေးမှု၊ မိသားစုများက ကလေးများသည် အခွင့်အရေး၊ ပညာရေးနှင့် လုံခြုံမှုမရှိဘဲ ကြီးပြင်းရမည်ကို ကြောက်ရွံ့ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရိုဟင်ဂျာ ၂၅၀,၀၀၀ မှ ၃၀၀,၀၀၀ ခန့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ပြီး အများစုသည် နတ်မြစ်ကို ဖြတ်ကူးခြင်း သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသော နယ်စပ်ဒေသများမှ တက်ကနက်နှင့် Cox’s Bazar သို့ သွားခဲ့ကြသည်။

ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ကြီးမားသော ဒုက္ခသည်ဝင်ရောက်မှုကို လက်ခံခဲ့ပြီး ရိုဟင်ဂျာများကို Cox’s Bazar ခရိုင်ရှိ စခန်းအများအပြားတွင် နေရာချခဲ့သည်။ အများဆုံးအချိန်တွင် စခန်း ၂၀ ခန့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လူအများအတွက် ထွက်ပြေးမှုသည် စိတ်ဒဏ်ရာရစေခဲ့သည်။ အာရကန်ရှိ နေအိမ်၊ မြေယာ၊ တိရစ္ဆာန်၊ စာရွက်စာတမ်းနှင့် မိသားစုပိုင်ဆိုင်မှုများကို စွန့်ခွာပြီး ဘာမျှမပါသလောက် ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မရောက်မီ ခရီးလမ်း သို့မဟုတ် စစ်တပ်ချိုးဖောက်မှုများအတွင်း မိသားစုဝင်များ ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။

နှစ်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ဗမာ/မြန်မာနှင့် UNHCR တို့က ကြီးမားသော ပြန်လည်ပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းစဉ် စတင်ခဲ့သည်။ ဤကာလမှ ဒုက္ခသည်အများစုကို ၁၉၉၃ မှ ၁၉၉၇ အတွင်း အာရကန်သို့ ပြန်ပို့ခဲ့သော်လည်း လုပ်ငန်းစဉ်မှာ အလွန်အငြင်းပွားစရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးရသည့် အခြေခံအကြောင်းရင်းများ မဖြေရှင်းသေးသောကြောင့် လူအများက မပြန်လိုကြပါ။ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်မရှိခြင်း၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုနှင့် အတင်းအဓမ္မလုပ်အားပေးမှု၊ မတရားထိန်းချုပ်မှု၊ သွားလာခွင့်ကန့်သတ်မှု အန္တရာယ်များ ဆက်ရှိနေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များက ပြန်ပို့မှုအများအပြားသည် အမှန်တကယ် ဆန္ဒအလျောက်၊ လုံခြုံပြီး ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ပြန်လာမှုမဟုတ်ဟု ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။

အများစုကို ပြန်ပို့ခဲ့သော်လည်း ဒုက္ခသည်အကျပ်အတည်း မပြီးဆုံးခဲ့ပါ။ ၁၉၉၁–၁၉၉၂ ကာလမှ ရိုဟင်ဂျာထောင်ပေါင်းများစွာသည် အထူးသဖြင့် Kutupalong နှင့် Nayapara စခန်းဟောင်းများတွင် ဆက်လက်ကျန်ရှိခဲ့သည်။ အခြားသူများသည် တရားဝင်ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်းမရှိဘဲ တရားဝင်စခန်းများအပြင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လူအများမှာ အလုပ်၊ ပညာရေးနှင့် လွတ်လပ်စွာသွားလာခွင့် အပြည့်အဝမရခဲ့ကြပါ။ ဤမိသားစုများအတွက် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဘဝသည် ရေရှည်မသေချာမှု၊ ဆင်းရဲမှုနှင့် ဥပဒေရေးရာ မတည်ငြိမ်မှုဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဤကာလမှ ရိုဟင်ဂျာအချို့သည် အခြားနိုင်ငံများသို့လည်း ဆက်လက်ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ အချို့သည် လုံခြုံမှု၊ အလုပ်နှင့် ပိုမိုဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ဘဝကို ရှာဖွေရန် မလေးရှား၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ပါကစ္စတန်၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၊ ထိုင်း၊ အိန္ဒိယနှင့် အခြားနေရာများသို့ သွားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၉၁–၁၉၉၂ ထွက်ပြေးမှုသည် ရိုဟင်ဂျာပြည်ပအသိုင်းအဝိုင်းကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ နိုင်ငံခြားရှိ ရိုဟင်ဂျာမိသားစုအများအပြား၏ အမြစ်များသည် ဤထွက်ပြေးမှုလှိုင်းတွင် ရှိသည်။

ထို့ကြောင့် ၁၉၉၁–၁၉၉၂ သည် ခေတ်သစ်ရိုဟင်ဂျာသမိုင်းတွင် အရေးကြီးသော အလှည့်အပြောင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ယာယီဒုက္ခသည်အကျပ်အတည်းသာမက နိုင်ငံမဲ့ဖြစ်မှု၊ စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မှု၊ အတင်းအဓမ္မလုပ်အားပေးမှု၊ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် စနစ်တကျခွဲခြားဆက်ဆံမှုတို့ဖြင့် ရိုဟင်ဂျာများကို အာရကန်မှ တွန်းထုတ်သည့် ရေရှည်ဖြစ်စဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ထွက်ပြေးမှုက ရိုဟင်ဂျာပြဿနာသည် ဆင်းရဲမှု သို့မဟုတ် ဒေသပဋိပက္ခသာမဟုတ်ဘဲ မိမိတို့အမိမြေတွင် လုံခြုံစွာနေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်စေသော နိုင်ငံရေးနှင့် ဥပဒေရေးရာဖိနှိပ်မှုဖြစ်ကြောင်း ထပ်မံပြသခဲ့သည်။